Một hợp đồng nhượng quyền dài ba mươi trang, do bên bán soạn, bằng ngôn ngữ pháp lý. Người mua đọc phần phí và phần thời hạn, thấy hợp lý, ký.
Hai năm sau họ mới biết hợp đồng cho bên bán mở cửa hàng khác cách đó năm trăm mét, buộc mua nguyên liệu độc quyền ở giá bên bán tự đặt, và không cho phép bán lại cửa hàng cho ai mà bên bán không đồng ý.
Ba điều đó đều nằm trong hợp đồng họ đã ký. Bài này liệt kê những chỗ nên đọc kỹ nhất.
Mười điều khoản quyết định
1. Phạm vi độc quyền lãnh thổ. Câu hỏi: bên bán có được mở điểm khác trong bán kính bao nhiêu? Có được bán online vào khu vực của mình không? Có được nhượng quyền cho người khác gần đó không? Hợp đồng không có điều khoản này nghĩa là không có độc quyền — và đây là chỗ gây tranh chấp nhiều nhất.
2. Nguồn cung và giá nguyên liệu. Nếu buộc mua từ bên bán thì giá được điều chỉnh thế nào và tối đa bao nhiêu. Không có mức trần thì bên bán có thể siết biên lãi của mình bất cứ lúc nào — và họ hưởng phần đó.
3. Tổng chi phí thật, không chỉ phí nhượng quyền. Phí ban đầu, phí theo doanh thu, phí quảng cáo, phí đào tạo, phí phần mềm, chi phí bắt buộc sửa lại mặt bằng, chi phí đổi nhận diện khi thương hiệu thay đổi. Con số cuối thường gấp nhiều lần phí nhượng quyền được quảng bá.
4. Phí quảng cáo dùng vào đâu. Nếu thu theo doanh thu thì có báo cáo minh bạch không, và quảng bá đó có tới khu vực của mình không.
5. Điều kiện gia hạn. Hết hạn thì được gia hạn tự động hay bên bán tuỳ quyền? Phí gia hạn bao nhiêu? Điểm nguy hiểm: người mua gây dựng cửa hàng thành công rồi hết hạn, bên bán không gia hạn và tự vào vận hành — công sức năm năm thành của người khác.
6. Quyền bán lại và chuyển nhượng. Bán cửa hàng cho người khác có cần bên bán đồng ý? Bên bán có quyền mua trước? Có phí chuyển nhượng? Không bán lại được thì đó không phải tài sản, chỉ là một công việc.
7. Điều kiện chấm dứt hợp đồng. Bên bán chấm dứt được trong trường hợp nào, và chấm dứt rồi thì mình còn gì. Chú ý điều khoản cho bên bán chấm dứt vì "không đạt tiêu chuẩn" mà tiêu chuẩn do họ định nghĩa.
8. Điều khoản không cạnh tranh sau khi kết thúc. Thường cấm làm nghề đó trong một thời gian và một khu vực. Người bỏ năm năm học một nghề rồi bị cấm làm nghề đó là tình huống thật — đọc kỹ phạm vi và thời hạn.
9. Chỉ tiêu doanh thu hoặc số lượng bắt buộc. Không đạt thì hậu quả gì. Nhiều hợp đồng buộc nhập một lượng hàng tối thiểu bất kể bán được hay không.
10. Cơ quan giải quyết tranh chấp và luật áp dụng. Nếu là trọng tài ở nước ngoài thì thực tế là mình không kiện được. Điều khoản một dòng này quyết định mọi điều khoản khác có giá trị hay không.
Những gì nên đòi xem trước khi ký
Bản công bố thông tin nhượng quyền — pháp luật Việt Nam có yêu cầu về việc bên nhượng quyền đăng ký và cung cấp thông tin. Không có là dấu hiệu rất xấu.
Danh sách người đã mua nhượng quyền, kể cả người đã dừng. Và hãy gọi cho người đã dừng — họ nói thật nhất, và đây là bước có giá trị nhất trong cả quy trình.
Số liệu thật của các điểm đang hoạt động, không phải số "tiềm năng".
Số điểm đã đóng trong ba năm và lý do.
Tài liệu vận hành — xem có thật không hay chỉ là mấy trang chung.
Thông tin về sở hữu nhãn hiệu — bên bán có thật sự đăng ký nhãn hiệu không, hay chỉ đang dùng. Nếu chưa đăng ký thì cái mình mua rất mong manh.
Điều đáng đàm phán
Người mua thường tưởng hợp đồng nhượng quyền không đàm phán được. Với thương hiệu lớn thì đúng phần lớn. Với thương hiệu vừa và mới thì đàm phán được nhiều hơn người mua nghĩ:
Bán kính độc quyền.
Mức trần tăng giá nguyên liệu.
Điều kiện gia hạn rõ ràng thay vì tuỳ quyền bên bán.
Quyền bán lại.
Thu hẹp phạm vi điều khoản không cạnh tranh.
Giai đoạn đầu giảm phí khi chưa có doanh thu.
Chuyển cơ quan giải quyết tranh chấp về Việt Nam.
Hợp đồng nhượng quyền là văn bản có giá trị pháp lý nhiều năm — nên thuê luật sư đọc trước khi ký. Chi phí đó rất nhỏ so với số tiền và số năm đặt vào.
AI đổi được gì
Phần hữu ích:
- Đọc hợp đồng dài và chỉ ra các điều khoản bất lợi — việc mà người mua thường không làm vì hợp đồng quá dài. Đây là ứng dụng có giá trị rất thực.
- So sánh hợp đồng với thông lệ trong ngành.
- Liệt kê câu hỏi cần hỏi bên bán trước khi ký.
- Tính tổng chi phí thật qua toàn bộ thời hạn hợp đồng, gồm mọi loại phí.
- Tính điểm hoà vốn theo các mức doanh thu khác nhau.
- Soạn đề nghị sửa điều khoản để đàm phán.
- Tra thông tin về bên nhượng quyền và các vụ tranh chấp đã công khai.
Ranh giới:
- Không thay được luật sư. Đây là hợp đồng nhiều năm với số tiền lớn, và AI dùng để chuẩn bị câu hỏi cho luật sư, không dùng để thay.
- Không biết bên bán có trung thực về số liệu — chỉ có việc gọi cho người đã mua mới biết.
- Không đàm phán thay được.
- Không biết thị trường tại chỗ — một mô hình chạy tốt ở nơi khác có thể không hợp khu vực của mình.
- Đừng đưa hợp đồng có điều khoản bảo mật vào dịch vụ công khai — kiểm quy định bảo mật trước.
Vì sao cái tên đáng chú ý
Cái tên ghép hai mảng: nhượng quyền và phong thuỷ — một ngành mà nhượng quyền thật sự đang diễn ra, với cửa hàng vật phẩm, dịch vụ tư vấn, thương hiệu trang sức đá.
Và nó là ngành mà mọi cảnh báo trong bài đều đúng gấp đôi, vì giá trị của thương hiệu nằm ở uy tín một người — người sáng lập, người xem. Khi hợp đồng hết hạn hoặc khi người đó rời đi, cái mà người mua nhượng quyền giữ trong tay còn lại rất ít.
Về nội dung, đây là chỗ trống rõ: nhượng quyền đang tăng nhanh ở Việt Nam, và người mua hầu hết là người lần đầu làm kinh doanh, dùng tiền tích luỹ hoặc tiền vay.
Nội dung tiếng Việt về nhượng quyền gần như toàn bộ do bên bán viết, và nó nói về cơ hội. Không ai liệt kê mười điều khoản nên đọc kỹ, không ai nhắc rằng hết hạn có thể không được gia hạn, và không ai khuyên gọi cho người đã dừng nhượng quyền — bước có giá trị nhất và tốn nhất là một cuộc điện thoại.
AI đã làm cho việc đọc hợp đồng ba mươi trang và chỉ ra điều khoản bất lợi thành chuyện vài phút. Thứ còn khan hiếm là người mua biết mình phải đọc gì, và một cái tên nói đúng cả hai mảng.
nhuongquyenphongthuy.com là phần thứ hai.
Xem thông tin tên miền: nhuongquyenphongthuy.com trên Tên Miền Đẳng Cấp
