Khi nói tới xuất khẩu, người ta nghĩ tới container hàng hoá. Nhưng có một dòng xuất khẩu khác đang lớn nhanh mà gần như không ai gọi đúng tên: người Việt bán dịch vụ cho khách nước ngoài.
Lập trình, thiết kế, dựng phim, kế toán, chăm sóc khách hàng, dịch thuật — làm tại Việt Nam, khách ở nước khác, tiền chuyển về.
Vì sao Việt Nam có lợi thế
Chênh lệch chi phí lao động. Mức thù lao thấp hơn nhiều so với thị trường phát triển nhưng cao hơn nhiều so với mặt bằng trong nước — có lợi cho cả hai bên.
Lực lượng trẻ và đông.
Múi giờ. Thuận cho khách châu Á và Úc, và cho mô hình bàn giao công việc theo ca với khách phương Tây.
Hạ tầng mạng tốt.
Kỹ năng kỹ thuật khá. Đặc biệt trong công nghệ thông tin và các mảng có quy trình rõ.
Chỗ vướng
Nhận tiền quốc tế phiền phức. Với cá nhân và doanh nghiệp nhỏ, khâu này tốn phí và tốn thủ tục. Đây là rào cản thực tế lớn nhất.
Không chính thức hoá. Nhiều người nhận tiền qua kênh cá nhân, không kê khai — tiện trước mắt nhưng không chứng minh được thu nhập khi cần vay, khi xin thị thực, hoặc khi muốn lớn lên.
Không biết nghĩa vụ thuế. Thu nhập từ nước ngoài vẫn thuộc diện kê khai, và nhiều người không biết hoặc không rõ cách làm.
Hợp đồng yếu. Làm theo trao đổi qua tin nhắn, không có hợp đồng, nên bị quỵt tiền thì không đòi được.
Không có cơ chế bảo vệ. Tranh chấp với khách ở nước khác gần như không xử lý được.
Cạnh tranh bằng giá. Nhận việc rẻ hơn để có khách, rồi mắc kẹt ở mức giá đó.
Ba mức và đường đi lên
Nhận việc lẻ trên sàn việc làm tự do. Rào cản thấp nhất, giá thấp nhất, cạnh tranh gay gắt nhất.
Khách trực tiếp dài hạn. Giá tốt hơn nhiều, ổn định hơn, và quan hệ tích luỹ được.
Công ty dịch vụ có đội ngũ. Nhận dự án lớn, có pháp nhân, có hợp đồng chuẩn, và bán được giá cao nhất.
Đường lên rõ: từ bán giờ sang bán kết quả, từ nhận việc sang có khách của mình. Phần lớn người làm tự do mắc ở mức một vì không xây được uy tín riêng.
Điều nên làm ngay cả khi còn nhỏ
Có hợp đồng bằng văn bản, dù đơn giản. Phạm vi, thời hạn, thanh toán, quyền với sản phẩm.
Nhận tiền qua kênh chính thức. Khoản phí và thủ tục nhỏ hơn nhiều so với cái mất khi không chứng minh được thu nhập.
Tìm hiểu nghĩa vụ thuế và làm đúng từ đầu. Sửa sau khó hơn nhiều.
Xây hồ sơ công việc công khai. Đây là thứ đưa người ta từ mức một lên mức hai.
Giữ liên lạc với khách cũ. Phần lớn việc tốt đến từ khách quay lại và từ giới thiệu.
Đừng nhận giá quá thấp để lấy việc đầu. Rất khó tăng giá với chính khách đó về sau.
AI đổi được gì
Phần hữu ích:
- Xoá rào cản ngôn ngữ — viết thư chào hàng, trao đổi với khách, viết tài liệu. Đây là thay đổi lớn nhất và nó mở cửa cho nhóm có kỹ năng nghề nhưng yếu tiếng Anh.
- Soạn hợp đồng dịch vụ theo chuẩn quốc tế.
- Làm hồ sơ năng lực và trang giới thiệu.
- Tìm và tiếp cận khách hàng ở thị trường nước ngoài.
- Tra quy định thuế và chuẩn bị hồ sơ kê khai.
Và một thay đổi hai chiều cần nói thẳng:
- Chính những dịch vụ mà Việt Nam đang xuất khẩu là nhóm chịu tác động mạnh nhất. Dịch thuật, viết nội dung, thiết kế cơ bản, lập trình mức đơn giản — giá của những việc này đang giảm nhanh trên thị trường quốc tế.
- Nhưng rào cản ngôn ngữ giảm lại mở ra nhóm khách mới cho người có kỹ năng nghề thật.
Ranh giới:
- Không thay được kỹ năng nghề.
- Không thay được quan hệ với khách dài hạn.
- Không tư vấn thuế xuyên quốc gia — việc này cần chuyên môn.
- Không thay được hiểu văn hoá làm việc của thị trường khách.
Vì sao cái tên đáng chú ý
"Thương mại dịch vụ" là thuật ngữ chuẩn trong kinh tế học và trong các hiệp định thương mại — chỉ đúng mảng mà bài này nói tới, và phân biệt rõ với thương mại hàng hoá.
Cái tên mang sắc thái chính thức, phù hợp với một mảng đang cần được chính thức hoá — vì phần lớn hoạt động hiện nay nằm ngoài sổ sách.
Nhóm quan tâm gồm người làm tự do, công ty dịch vụ, và cả người làm chính sách — ba nhóm hiện không có nơi chung nào để bàn về mảng này.
AI đã làm cho việc tiếp cận khách quốc tế và làm hồ sơ thành chuyện vài ngày, đồng thời ép giá của chính nhóm dịch vụ cơ bản. Thứ còn khan hiếm là kỹ năng nghề thật và quan hệ khách hàng dài hạn, cùng một cái tên gọi đúng tên mảng này.
thuongmaidichvu.com là phần thứ hai.
Xem thông tin tên miền: thuongmaidichvu.com trên Tên Miền Đẳng Cấp
